Τετάρτη, 20 Ιουλίου 2016

Νέα Φινλανδική Γραμματική - Diego Marani


Ρήμα.
Λύω, λύεις, λύει. Λύομεν, λύετε, λύουσι.
Ουσιαστικό τριτόκλιτο.
Ο πατήρ, του πατρός, τω πατρί, τον πατέρα, ω πάτερ. Οι πατέρες, των πατέρων, τοις πατράσι, τους πατέρας, ω πατέρες!

Αρχαιοελληνική γραμματική. Κι αν δυσκολεύτηκα στο Γυμνάσιο να προσθέσω και πέμπτη πτώση στο λεξιλόγιο μου, φαντάσου τώρα να έχεις να διαχειριστείς δεκαπέντε πτώσεις στην καθημερινότητά σου. Η άχρηστη πληροφορία του βιβλίου: η φινλανδική γλώσσα έχει δεκαπέντε πτώσεις. Αυτός και μόνο ο λόγος αρκεί για να μην περάσω ούτε έξω από πόρτα φροντιστηρίου φινλανδικών.

Συνιστώ ψυχραιμία αδέλφια! Δεν πρόκειται για εγχειρίδιο γραμματικής ή συντακτικού. Πρόκειται για ένα βαθύ αντιπολεμικό βιβλίο που πραγματεύεται φιλοσοφικά και υπαρξιακά ζητήματα όπως η απώλεια μνήμης, το παρελθόν και το παρόν, η έννοια της πατρίδας, το συλλογικό γίγνεσθαι, οι εθνικοί μύθοι και η παντοδυναμία μιας γλώσσας.

Η υπόθεση είναι μεγαλειώδης στην απλότητά της. Εν μέσω Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο φινλανδικής καταγωγής Γερμανός γιατρός Πέτρι Φρίαρι, βρίσκεται αμανάτι μ’έναν ‘ασθενή – φάντασμα’. Έναν ασθενή βαριά τραυματισμένο στο κεφάλι που όταν ανακτά τις αισθήσεις του, όχι απλώς έχει αμνησία, αλλά έχει ξεχάσει ακόμα και τη μητρική του γλώσσα. Μόνο ένα όνομα στο αμπέχονό του, Σάμπο Κάργιαλαϊνεν (φτου σκουληκομυρμηγκότρυπα!) μαρτυρά κάτι από την ταυτότητά του. Το παιδικό τραύμα του γιατρού που ακόμα αιμορραγεί, τον οδηγεί στο συμπέρασμα πως ο ασθενής του είναι Φινλανδός. Γιατί; Γιατί κατά βάθος έτσι γουστάρει. Τον στέλνει σούμπιτο λοιπόν στη Φινλανδία, όχι με συνταγές για φάρμακα αλλά με συμβουλές γραμματικής. Πιστεύει πως εάν ξαναμάθει με πάθος τη μητρική του φινλανδική γλώσσα, ο Σάμπο θα ανακτήσει τη χαμένη του μνήμη. Απρόσμενος δάσκαλος, ένας λουθηρανός στρατιωτικός ιερέας, ο Κοσκόλα και μια μικρή νότα στο μελαγχολικό σκοτάδι, η Ίλμα, η ερωτευμένη νοσοκόμα.

Δεν είναι από τα βιβλία που διαβάζεις μονορούφι. Ούτε είναι από τα βιβλία που αγωνιάς για το τι θα γίνει παρακάτω. Ίσα – ίσα ο γιατρός Φρίαρι από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου μας προετοιμάζει πως ο ήρωας μας δεν είχε και τόσο καλό τέλος. Μην περιμένετε να σας πω και το τέλος του. Είπαμε πως είμαι spoiler skorofido αλλά και τα spoiler έχουν τα όρια τους. Είναι ένα βιβλίο ας το πούμε ημερολογιακόν (οι σημειώσεις του Σάμπο) που διακόπτεται από κάποιες μεταγενέστερες σκέψεις του ιατρού και με εμβόλιμες μια – δυο επιστολές της νοσοκόμας. Ένα βιβλίο στο οποίο κυριαρχεί μια βαριά μελαγχολική ατμόσφαιρα που αισθάνεσαι να περπατάς στις λάσπες του ανοιξιάτικου Ελσίνκι ή μια μούχλα που μπουκώνει τα ρουθούνια σου από το σκευοφυλάκιο της εκκλησίας.

Οι γνώσεις του συγγραφέα πάνω στην επιστήμη της γλώσσας είναι εμφανέστατες και  προσωπικώς τις λάτρεψα. Είναι η γλώσσα που επηρεάζει τις σκέψεις μας, είναι η γλώσσα που μας διαμορφώνει, είναι η γλώσσα που δημιουργεί την ταυτότητά μας; (Πως τα λέω το άτιμο σήμερα!)

Ένα αποσπασματάκι από τα πολλά περί γλώσσας…
«Αντέγραψα τα λόγια του Porilaisten marssi σχεδόν χωρίς να τα καταλαβαίνω, σαν να ήταν η μυστική συνταγή κάποιου μαγικού φίλτρου, και γι’αυτό μου φάνηκαν ακόμα πιο γοητευτικά. Από όλες τις λέξεις που είχα αποτυπώσει με το μολύβι στο τετράδιο, αναρωτιόμουν ποιες ήταν αυτές που λίγο πριν είχαν κάνει τους στρατιώτες να κλάψουν. Το ότι ήταν πολεμικές λέξεις ήταν ολοφάνερο. Υπήρχαν κάτι μεγάλες, γεμάτες απανωτά φωνήεντα, με τα διαλυτικά για κράνος και το h σαν τελαμώνα περασμένη χιαστί. Άλλες, πολύ σύντομες, ακρωτηριασμένες από αποστρόφους, κουνούσαν τα κολοβωμένα τους μέλη στην άδεια γραμμή. Μερικά κεφαλαία γράμματα υποδήλωναν τόπους  διάσημων μαχών που δεν τους ήξερα. Αναγνώρισα τη λέξη που υποδηλώνει τη σημαία, κι ήταν αλήθεια πως ανέμιζε πλαταγίζοντας ανάμεσα στα χείλη.»

… κι επειδή το Porilaisten marssi, κλασικό πολεμικό φινλανδικό εμβατήριο, στα αυτιά του Σάμπο ακούγεται ως ερωτικό θαρρείς κάλεσμα, το έψαξα, το βρήκα και σας το χαρίζω.

Στα μείον, οι εκτενείς σε κάποια σημεία αναφορές στη φινλανδική μυθολογία και στο δικό τους «ομηρικό έπος». Εκεί με τον Βάιναμοϊνεν και τον Βίπουνεν και την παρθένα της Πόχγιολα, το έχασα εντελώς, αλλά χαλάλι…
Ένα επιπλέον «συν» η ιστορική σύγκριση φινλανδικού λουθηρανισμού και ελληνικής ορθοδοξίας… το λες και μίνι θεολογικό μανιφέστο…

Το λάτρεψα­­­­­­ αυτό το βιβλίο, αν και φαντάζομαι πως σε πολλούς θα πέσει βαρύ στο στομάχι…
8,5/10 με όλη μου την αγάπη

ΝΕΑ ΦΙΝΛΑΝΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
Diego Marani
Μετάφραση:  Δήμητρα Δότση

Εκδόσεις Αιώρα, 2015
Σελίδες 232